Zaza Kültürü Can Çekişiyor!
Bingöl'de vatandaşların vazgeçilmez adetlerinden biri olan Düğün Törenleri, teknolojinin gelişmesi ile birlikte unutuluyor
Bingöl’de vatandaşların vazgeçilmez adetlerinden biri olan Düğün Törenleri, teknolojinin gelişmesi ile birlikte unutuluyor. Düğün törenleri ve Zaza Kültürü hakkında unutulanları anlatan vatandaşlar, düğün kültürünün unutulduğunu düşünüyor.
“ESKİ DÜĞÜNLERDE BİR HAFTA ÖNCEDEN DAVUL ZURNA ÇAĞIRILIRDI”
Eski düğünlerin modern zamanlara göre çok farklı olduğunu ve eski düğün törenlerinin daha uzun sürdüğünü ifade eden Süleyman Narin, “eskiden düğünlerde bir hafta önceden davul zurna çağırılırdı. Bütün eş dost köylü akraba hiçbir menfaat beklemeden, hiçbir çıkarı olmadan sırf akrabasıdır ya da aynı köydendir diye davet edilirdi. Düğünler haftalar sürerdi. Günlük işlerini bitirdikten sora yine düğün evine gidilirdi.Yerel şekilde halay şarkıları söylenip halaylar çekilirdi. Düğün evin de bir telaş olurdu.Şu an ise bir düğün salonu tutulur ve tek gece içerisinde biterdi” dedi.
“BORÇ YAPIP DÜĞÜNE GİDEN VATANDAŞLAR VAR”
Maddi olarak sıkıntı yaşayanların daha bir zor duruma sokmasını yanlış bulan Narin,“Çünkü insanlar bütün her şeyi maddiyata, menfaate bağlamış sırf arkadaşlarının eşinin dostunun yanında küçük düşmemek için borç yapıp düğünlere giden nice insanlar tanıyoruz. Örnek vereyim Ahmet bu kadar taktı ben neden takamıyorum bir yarıştan ibaret takı töreni. Düğünler kayıt altına alındıktan sonra izlendiğinde bizim düğünümüze bu kadar takmışsa bizde o kadar takalım şeklinde düşünceleri de beraberine getiriyor. Bu sebeplerden dolayı anons yapılmasını doğru bulmuyorum.Ve anonsun kalkması yönündeyim’’ şeklinde konuştu.
“ZAZA ADETLERİ YERİNİ BATIYA BIRAKTI”
Zaza kültüründe düğün törenlerinin zamanla ‘batıcılık’ zihniyeti ile bozulduğunu ifade eden Mehmet Avlı, “20 yıldır Bingöl’de esnaflık yapıyorum. Bizim çağımızda köy hayatı sürüyorduk daha çok kır düğünleri olurdu. Her bölgenin kendine ait örf ve adetlerine göre düğünler yapılırdı. Ve bizde ona göre örf ve adetlerimizi devam ettiriyorduk.20 25 yıldır Bingöl’deyiz ve bizde eski Zaza adetleri kalmamış ve artık batıya bakarak yapılır çoğu şey ve düğün salonları açıldı ve o gün bugündür kendimizi düğün salonlarında bulduk. Ve bu şekilde devam ediyor değişen bir şey yok’’ dedi.
“TAKI ANONSUNUN YAPILMASI HOŞ DEĞİL”
Bingöl’de yapılan düğün törenlerinde takı anonsunun yapılmasını Zaza Kültürü ile örtüşmediğini ifade eden Avlı, “Yirmiyıldır bu gelenek devam ediyor ve eğer 20 yıldır sürüyorsa bence doğrudur. Şöyle; hoş değil anonsun yapılması buna karşıyım ama doğru ve yanlış kişinin oradaki düşüncesine göre değişir. Kimi var sosyal yardımlaşmadan dolayı olduğu için belki çok fazla anons etmesi hoş değil ama o düğün sahibine ait olan bir şey çok fazla gündeme getirilmediği sürece yanlış bulmuyorum. Takı ononsu, kültürle örtüşmüyor. Anonsla aracılığıyla gelen para millet daha fazla takı takarak düğün sahibini bir nevi destek ve borçları kapatmasını sağlıyor’’ dedi.
“ESKİYE AİT GELENEKLERİN ÇOĞU YOK OLDU”
Eski geleneklerin yok olduğunu ifade eden Abdulhakim Bekiise“Düğünler genellikle köylerde yapılıyordu. bir hafta sürerdi ve daha sonra düğün salonları çıktı. Ve eskiye ait geleneğin çoğu yok oldu.Bence doğru değil çünkü kimi var parası var olmayan da mecburen gidip borç alınıp gelip takılıyor takı törenine karşı değilim ama anonsa karşıyım”şeklinde konuştu.
“GELİN ARABALARLA EVİN ÖNÜNDEN KONVOYLA ALINIRDI”
Eski düğün kültürlerine özlem duyduğunu ifade eden Vedat Küçüköner,“Bundan 15 20 yıl önce düğünlerde etler getirilirdi yemekler verilirdi kına geceleri yapılırdı. Halaylar çekilirdi arabalarla evin önünde gelin alınırdı. Tabi bu şenlik haftalarca sürerdi. Mesela düğüne 15 gün kala hazırlıklar yapılırdı’’ dedi. Ek olarak da düğün de anons yapmasını da eleştiren Küçüköner”Bence yanlış bunun artık şovmenlikle alakalı bir şey mesela o 500 taktı bu 200 taktı yani bunun içinde fakiri var takamayan var durumu elverişli olmayıp borç edenler var İslamiyet açısından değerlendirirsek İslamiyet’e de aykırı takıların bu şekilde şov edilmesi o yüzden doğru bulmuyorum’’ sözlerini ekledi.
“DAMADIN GELİNİN EVİNİN ÖNÜNE GELİNCE HAYVAN KESİLİRDİ”
Düğünde verilen kurban hayvanların şimdi unutulmaya yüz tuttuğunu söyleyen, Harun Bulukgiray“Eskiden düğün salonları olmadan köy ortamlarında gün içerisinde belirlene toplanan insanlar arasında kına yapılırdı. Hatta onun bir ay öncesinde müzik eşliğinde gelinin kapısının önünde köylüler tarafından halay çekilirdi. Daha sonra damat tarafı gider gelini kapının önünden alırdı. Ve damat evine gelindiğinde gelinin gelinmesi üzerine bir hayvan kesilirdi. Düğün sonuna kadar düğün genelde erkek tarafında yapılır. Düğüne ait tüm sorumluluklar erkek tarafına aitti. Şu an ki günümüzde olumlu bir yönü var daha çok paylaşımcı bir zihniyet sahip gelin ve damat tarafı yardımlaşarak düğün yaparlar” dedi.
“GÖSTERİ DEĞİL ASIL AMAÇ EĞLENMEKTİR”
“İnsanların düğünde normalde eğlenmek için gidildiği zamanları şimdi ise farklı olarak algılayan bir toplum olduk” diyen Bulukgiray “doğru değil çünkü gücü yetmeyen insanlarda var orası bir gösteri yeri değil asıl amaç eğlenmek ve düğün tarafının mutlu gününde yanında olmaktır. İnsanların orda bulunması yeterliyken orda bir nevi insanlar arasında ayrımcılığa sebep olduğu için anonsa karşıyım.Bence doğru değil. Kiminin maddi durumu yetmeyebilir kiminin fazla takma imkânı olmaz anons yapılmasını istemez durumlar her zaman elverişli olmaz o sebepten dolayı anons yapılmasına karşıyım’’ ifadelerini kullandı.
Haber: Kadir Deniz, Bedia Tekin
Foto: Abdullah Çağatay