Çapakçur Gazetesi – Bingöl Haber

Bölgede Unutulan Gelenek “Khal-Gağan”

Yılbaşı kutlamaları akıllara Bingöl, Muş, Tunceli, Erzincan ve Sivas’ın unutulmuş yılbaşı geleneği “Khal-Gağan’ı” getirdi. Tunceli’de ‘Gağan’ olarak adlandırılan yeni yıl etkinlikleri, lokma dağıtılarak kutlandı.

Bölgede Unutulan Gelenek “Khal-Gağan”
2.584
01 Ocak 2019 - 12:48

Yılbaşı kutlamaları akıllara Bingöl, Muş, Tunceli, Erzincan ve Sivas’ın unutulmuş yılbaşı geleneği “Khal-Gağan’ı” getirdi. Tunceli’de ‘Gağan’ olarak adlandırılan yeni yıl etkinlikleri, lokma dağıtılarak kutlandı.

Yılbaşı kutlamaları akıllara ‘‘Khal-Gağan’’ etkinliğini getirdi. Bingöl, Muş, Tunceli, Erzincan ve Sivas’ta yılbaşı eğlencesi olan ‘‘Khal-Gağan’’ unutulmaya yüz tutmuş gelenekler arasında… Khal; ihtiyar, yaşlı anlamına gelen Kırmancki / Zazaca bir kelimedir. Gağan ise yine Kırmancki / Zazaca da Aralık ayına verilen isim olarak biliniyor. Khal Gağan Dersim coğrafyasında Alevi- Kırmanclar tarafindan kutlanan ( Sivas, Tunceli, Erzincan, Bingöl, Muş ) günümüze kadar gelebilmiş eski bir gelenek…

ARALIK ATININ ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA BAŞLIYOR

Khal Gağan Aralık ayının üçüncü haftasında başlayıp Ocak ayının ilk haftasına kadar edebiliyor. Bazı bölgelerde Salı gününden başlayıp üç günlük oruç tutulabiliyor. Üç günlük orucun anlamlarından biri de kişin çetin geçirilecek olan üç ayin haber verilmesi olarak biliniyor. Pir,Mürşit ve Dedelerin olduğu yerlerde ise Cemler bağlanıyor.

ETKİNLİKLER NASIL YAPILIRDI?

Etkinliklerde çocuklar sabah erkenden kalkar, en güzel elbiselerini giyinerek Khal Khek ( İhtiyar Adam) eşliğinde hediye toplamaya giderler. Toplu bir şekilde, habersizce her evin kapısına giderek, “Gağanê Sıma Bımbarek Bo” (Gağanınız kutlu olsun) diye selamlar ve şarkılar eşliğinde Khal Khek oyununu oynarlar ve hediyelerini alırlar. Hediyeler daha çok badem çekirdeği, ceviz, kuru üzüm, kayısı kurusu, un ve benzeri şeyler olur. Akşama kadar toplanan yiyecekler köyün bir evinde pişirilir, geri kalanlar da yoksul ailelere dağıtılır. Genel de undan yapılan yemeklerdir.  Zervet adi verilen hamur, yağ ve sarımsaklı ayrandan oluşan yemek pişirilir ve yenir. Evlerde ise Pesare (bir tür çörek) ve dane ( bugday) pişirilir. Dane bir kısmı yenir ve çocuklara dağıtılır bir kısmı ise ipliğe geçirilerek hayvanların bulunduğu ağılın direklerine asılır. Uğranılan evlerde Khal Khek oyunu oynanır. Oyunun aktörleri yaşlı adam kılığına giren Khal,bayan elbiseleri giydirilmiş gençlerden biri olan eşi Fadike ve onları korumakla yükümlü yüzünü soba kurumu,isi ile siyaha boyamış Araptır. Tanınmayacak derece de kendilerini özenle giysi ve kostümlerle kamufle ederler. Khal Khekin; koyun yada keçi kılından yapılan ak ve uzun sakalı, eski elbiselerden oluşan kostümü, omzunda heybesi, elinde asası ve tespihi bulunur. Khal Khekin eşi rolündeki Fadike; gözleri dışında yine tanınmayacak şekilde giydirilir. Etek ve eşarp giydirilerek tanınmasını önlenir. Yüzünü sobalardan elde edilen kurum ile siyaha boyar ve elinde değneği bulunur. Arab olarak nitelenen korumacı kişinin görevi; uğradıkları evlerde gençleri kovalayıp Fadikenin kaçırılmasını önlemek ve sonrasında Fadikenin bulunmasına ve Khalo Khekin yanına getirilmesine yardımcı olmaktır. Bulunduktan sonra hediyeler toplanır ve köy evlerinin ziyaretine devam edilir. Evlenerek gelin olarak ayrılan kız kardeş, hala, teyzeler ( Zeyi) ziyaret edilir ve onlara yaptıkları işlerden dolayı şükran duyulur. “Bara Zeyiu“ evden evlenerek ayrılan kadınların hakki anlamına gelir. Evlendiklerinde toprak gibi haklar istemeseler de bu gibi günlerde altın, hayvan vb. gibi değerli hediyeler kendilerine verilir.

TUNCELİ’DE YENİ YIL ÖNCESİ ‘GAĞAN’ KUTLAMASI

Tunceli’de vatandaşlar, ‘Gağan’ olarak adlandırılan yeni yıl etkinliklerini lokma dağıtarak, kutladı. Geleneklere göre yeni yılın gelişi olarak kutlanan ‘Gağan’ etkinlikleri, Tunceli’de başladı. Her yıl 28 Aralık13 Ocak tarihleri arasında kutlanan Gağan nedeniyle yüzlerce kişi, kent merkezindeki Seyit Rıza Meydanı’nda toplandı. Burada sergilenen ortaoyununu izleyen kalabalık daha sonra davul zurna eşliğinde halay çekti. Aleviler arasında ‘Hak lokması’ olarak adlandırılan lokma dağıtıldı, ardından dualar edildi.


HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT
Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
KÖŞE YAZARLARI

Tüm Hakları Saklıdır. Lütfen Haberleri Kopyalamayınız. Sitemizden alınıp değiştirilen haberlerden Çapakçur Gazetesi Sorumlu Değildir. Gazetemiz Haber Ajanslarına abonedir.