Belki de çağımızın en büyük imtihanlarından biri, yaptığımız iyiliklerin görülmesini istemekle, o iyilikleri gerçekten Allah rızası için yapmak arasındaki ince çizgide saklıdır.
Hiç düşündük mü; bugün sosyal medyada paylaştığımız bir fotoğrafın, yazdığımız bir cümlenin, alıntıladığımız bir ayetin, hadis-i şerifin, güzel bir sözün kaçta kaçı gerçekten kalbimizden geliyor, kaçta kaçı başkalarının gözünde güzel görünme arzusundan besleniyor?
Bir fotoğraf paylaşıyoruz; kaç kişi beğenecek diye bekliyoruz. Bir söz yazıyoruz; kimler yorum yapacak, kimler paylaşacak diye gözümüz bildirimlerde… Bir ayet, bir hadis, bir vecize, bir hikmetli söz paylaşıyoruz; acaba kaç kişinin dikkatini çekecek, kimler takdir edecek, kimler bizi bu sözün sahibiyle aynı çizgide görecek diye içten içe bir beklentiye giriyoruz.
Bazen bir paylaşımın ardından gelen beğeni sayısı, paylaşımın kendisinden daha fazla sevindiriyor bizi. Bir yorum, bir alkış, bir takdir cümlesi, günümüzün insanına tarifsiz bir haz verebiliyor.
Peki, bütün bunların ortasında kendimize şu soruyu ne zaman soracağız: Biz gerçekten neyi, kimin için yapıyoruz?
Elbette burada kimseye parmak sallamak, kimseyi samimiyetsizlikle itham etmek niyetinde değilim. Çünkü bu sorgulamanın en başında kendim varım. İğneyi önce kendimize batırmadan, başkasına çuvaldız batırmanın ne anlamı var?
Belki de en çok kendimizle yüzleşmeye ihtiyacımız var.
GÖRÜNMEKLE OLMAK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
Eskiden insanın amellerini bilenler sınırlıydı. Bir iyiliği yapanla o iyiliğe şahit olan birkaç kişi vardı. Bugün ise iyiliklerimizin, düşüncelerimizin, duygularımızın ve hatta ibadetlerimizin bile birer paylaşım malzemesine dönüşebildiği bir dünyada yaşıyoruz.
Bir ihtiyaç sahibine yardım ediyoruz, fotoğrafını çekiyoruz. Bir gönül alıyoruz, hikâyesini paylaşıyoruz. Bir kitap okuyoruz, kapağını gösteriyoruz. Bir camiye gidiyoruz, fotoğrafını yayımlıyoruz. Bir ayet okuyoruz, altına birkaç cümle ekliyoruz.
Oysa insanın kendisine sorması gereken asıl soru şudur: Paylaşmadığımız zaman da aynı iyiliği yapar mıyız? Kimsenin görmediği, kimsenin bilmediği, kimsenin teşekkür etmediği bir yerde de aynı hassasiyeti gösterir miyiz?
Çünkü samimiyet, alkışların yükseldiği yerde değil, alkışların sustuğu yerde belli olur.
Kur'an-ı Kerim'de sadakalarını başa kakarak ve eziyet ederek boşa çıkaran kimseler uyarılırken, gösteriş amacıyla harcama yapmayı da eleştirir.
İşte mesele tam da burada düğümleniyor: Teşekkür beklemeden, alkış aramadan, karşılık ummadan, yalnızca Allah rızasını gözeterek yapabilmek…
Ne büyük bir ahlak, ne büyük bir gönül zenginliği!
ALKIŞLARIN GÜRÜLTÜSÜNDE NEFSİN FISILTISI
İmam Gazâlî, insanın iç dünyasını ve nefsin gizli oyunlarını anlatırken ihlas meselesine büyük önem verir. Çünkü insan bazen iyilik yaparken bile kendi nefsinin farkına varamayabilir. Nefis, en güzel amelin içine bile kendisini gizleyebilir.
Bazen bir güzel söz paylaşırız; fakat asıl beklentimiz o sözün muhatabına ulaşması değil, o söz sayesinde bizim takdir edilmemizdir.
Bazen tevazudan bahsederiz; ama tevazumuzun görülmesini isteriz.
Bazen gösterişi eleştiririz; fakat gösterişi eleştiren paylaşımımızın bile beğenilmesini bekleriz.
Bazen samimiyetten söz ederiz; fakat samimiyetimizi ispatlamak için çabalarız.
İşte insanın en çetin imtihanlarından biri budur: Kendi nefsinin kurduğu tuzağı fark edebilmek.
Bediüzzaman Said Nursî'nin ihlas üzerine yaptığı vurgular da bu noktada çok anlamlıdır. İhlas Risalesi'nde ele aldığı temel hakikatlerden biri, yapılan hayırlı işlerde rızâ-yı İlâhînin esas tutulmasıdır. İnsan, hakikati kendi nefsinin payına düşen alkıştan ve takdirden üstün tutabilmelidir.
Çünkü bir işin kıymeti, kaç kişinin beğendiğiyle değil, hangi niyetle yapıldığıyla ölçülür.
SAMİMİYET BİR ANDA KAZANILMAZ
Burada başka bir hakikat daha var: İnsan kusursuz değildir. Nefisle mücadele ömür boyu devam eder. Her davranışımızda yüzde yüz ihlas sahibi olduğumuzu söylemek kolay değildir. Bazen takdir edilmek isteriz, bazen övülmek hoşumuza gider, bazen görünür olma arzusuna yeniliriz.
Fakat bütün mesele, bu zaaflarımızı fark ettikten sonra hangi yöne doğru yürüdüğümüzdür.
Nitekim Peygamber Efendimizin (s.a.v.) şu hadis-i şerifi, insanın ahlaki gelişimi bakımından son derece düşündürücüdür:
“İlim öğrenmekle, hilim de kendini zorlamakla elde edilir.”
İnsan bazen sabretmeyi, kendisini tutarak öğrenir. Bazen affetmeyi, nefsine rağmen affederek… Bazen tevazuyu, öne çıkma arzusunu bastırarak… Bazen de ihlası, alkış bekleme alışkanlığından uzaklaşmaya çalışarak öğrenir.
Burada Peygamber Efendimizin (s.a.v.) ağlamakla ilgili tavsiyesini de hatırlayalım. Bir hadis-i şerifte, “Kur'an okuyunuz, ağlayınız; ağlayamıyorsanız ağlamaya çalışınız.”
Demek ki insan, kalbinin henüz ulaşamadığı bir güzelliğe doğru gayret gösterebilir. Gözyaşı gelmiyorsa ağlamaya çalışmak, merhamet eksikse merhameti geliştirmek, ihlas zayıfsa ihlas için mücadele etmek…
Belki de samimiyet dediğimiz şey, biraz da bu gayretin adıdır.
İnsan bir anda arınmaz. Fakat arınmaya niyet ederek, her gün biraz daha kendisiyle hesaplaşarak yol alır.
Yunus Emre'nin asırlardır gönüllere seslenen şu mısraları, insanın kendisiyle yüzleşmesinin ne kadar önemli olduğunu anlatır:
“İlim ilim bilmektir,
İlim kendin bilmektir.
Sen kendini bilmezsin,
Ya nice okumaktır.”
İnsan başkalarının kusurlarını görmekte mahir; kendi kusurlarını görmekte ise çoğu zaman kördür. Başkasının riyakârlığını kolayca teşhis eder, fakat kendi davranışlarının ardındaki gizli beklentileri sorgulamakta zorlanır.
Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde de insanın kendi iç dünyasına yönelmesi, nefsinin oyunlarını tanıması ve gönlünü arındırması önemli bir yer tutar.
Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin düşünce dünyasında da insanın kendi hakikatini tanıması, varlığını ve niyetini derinlemesine sorgulaması özel bir anlam taşır.
Bütün bu irfan geleneğinin bize söylediği ortak bir şey var: İnsan önce kendisini tanımalı, kendi içindeki karanlık noktaları görmeli, başkalarına öğüt vermeden önce kendi nefsine söz geçirebilmelidir.
Elbette sosyal medya bütünüyle kötü değildir. Bir güzel sözü binlerce insana ulaştırabilir. Bir mazlumun sesini duyurabilir. Bir yetimin ihtiyacına vesile olabilir. Bir ayetin, bir hadisin, bir hikmetin gönüllere dokunmasına aracılık edebilir.
Mesele paylaşmak değildir. Mesele, paylaşırken kalbimizin hangi istikamete baktığıdır.
Bir ayeti paylaşmak güzeldir; fakat o ayetin önce kendi hayatımıza dokunmasına izin vermek daha güzeldir.
Bir hadis-i şerifi yayımlamak güzeldir; fakat o hadisin ahlakını kendi davranışlarımızda yaşatmak daha kıymetlidir.
Bir fakirin, bir yetimin, bir mazlumun fotoğrafını paylaşmak bazen yardım çağrısı için gerekli olabilir. Fakat onun mahremiyetini, onurunu ve insanlık haysiyetini korumak da en az yardım etmek kadar önemlidir.
Bir güzel söz paylaşmak güzeldir; fakat o sözün gereğini yerine getirebilmek, belki de paylaşmaktan çok daha büyük bir erdemdir.
Şu soruları zaman zaman kendimize sormalıyız:
Kimse beğenmeyecek olsa yine paylaşır mıyım?
Kimse teşekkür etmeyecek olsa yine yardım eder miyim?
Kimse görmeyecek olsa yine aynı iyiliği yapar mıyım?
Bir sözün sahibi ben olmayacaksam, o sözü yine aynı samimiyetle savunur muyum?
Ve en önemlisi: Allah'ın bildiğiyle insanların gördüğü birbirine ne kadar yakın?
Çünkü insanın gerçek değeri, sanal dünyanın alkışlarında değil, vicdanının derinliğinde ve Rabbine karşı taşıdığı sorumlulukta saklıdır.
Belki bugün en çok ihtiyacımız olan şey, biraz daha az konuşmak, biraz daha çok yaşamak; biraz daha az görünmek, biraz daha çok olmak; biraz daha az alkış beklemek, biraz daha çok ihlasla çalışmaktır.
Her iyiliğin fotoğrafını çekmek zorunda değiliz. Her güzel davranışımızı anlatmak zorunda değiliz. Her duygumuzu vitrine koymak, her düşüncemizi alkışa sunmak zorunda değiliz.
Bazen bir iyiliğin en güzel şahidi, onu bilen yalnızca Allah'tır.
Bazen kimsenin bilmediği bir gözyaşı, binlerce beğeni alan bir paylaşımdan daha kıymetlidir.
Bazen sessizce uzatılan bir el, yüksek sesle anlatılan yüzlerce iyilikten daha anlamlıdır.
Divan edebiyatımızın o zarif dünyasında Fuzûlî'nin şu beyti, insanın nefsini ve kendisini bilme meselesini hatırlatır:
“Öyle sermestem ki idrâk etmezem dünya nedür
Men kimem, sâkî olan kimdür, mey ü sahbâ nedür.”
İnsan bazen kendi iç dünyasının sarhoşluğunda, neyi niçin yaptığını bile unutabiliyor. Oysa asıl uyanış, insanın kendisine dönüp bakmasıyla başlıyor.
Öyleyse gelin, başkalarının paylaşımlarını, niyetlerini, samimiyetlerini sorgulamadan önce kendi kalbimize bir bakalım. Bir paylaşım yapmadan önce bir an duralım. Kendimize soralım: Ben bunu gerçekten faydalı olsun diye mi paylaşıyorum, yoksa fark edilmek, beğenilmek, takdir edilmek için mi?
Bu soruya her zaman kusursuz cevaplar veremeyebiliriz. Zaten insan olmak biraz da eksikleriyle yüzleşmek değil midir?
Kimseye kendimizi kusursuz gösterme mecburiyetimiz yok. Fakat kendimizi daha iyi, daha samimi, daha ihlaslı bir insan olmaya çağırma sorumluluğumuz var.
Unutmayalım; beğeniler silinir, yorumlar kaybolur, paylaşımlar unutulur. Fakat Allah rızası için yapılan hiçbir iyilik zayi olmaz.
Çünkü mesele insanların gözünde iyi görünmek değil, Allah katında iyi bir kul olabilmektir.
Belki de çağımızın en büyük ihtiyacı, daha çok paylaşan insanlar değil; paylaştığı güzellikleri önce kendi hayatında yaşayan insanlardır.
Ve belki de artık kendimize şu soruyu sormanın vaktidir:
Biz gerçekten güzel sözler mi paylaşıyoruz, yoksa güzel sözlerin güzelleştirmesi gereken hayatlarımızı mı ihmal ediyoruz?
















