Şu aralar medya bir penguenle meşgul. Kalabalık bir sürüden ayrılmış, tek başına yürümüş, kameraya yakalanmış. Görüntü güzel. Hikâye temiz. Politik riski yok. O yüzden her yerde. Ana haberlerde, sosyal medyada, köşe yazılarında.
Aynı gün Gazze’de bir çocuk öldü.
Rojava’da bir çocuk kayboldu.
Ama onlar trend olmadı.
Çünkü medya artık haber seçmiyor, algoritmaya oynuyor.
Sosyal medya da vicdana değil, beğeniye çalışıyor.
Penguen izlenir.
Çocuk rahatsız eder.
Televizyon için mesele basit:
Penguen görüntüsü RTÜK riski taşımaz.
Çocuk görüntüsü soru sordurur.
Sosyal medya için daha da basit:
Penguen paylaşılır, altına kalp bırakılır.
Çocuk paylaşılırsa tartışma çıkar, takipçi gider.
O yüzden herkes güvenli olana kaçar.
Gazze’deki çocuk “fazla acı”.
Rojava’daki çocuk “fazla politik”.
Penguen ise tam kararında: duygusal ama risksiz.
Medya, çocuk ölümü karşısında genellikle üç yol izler:
Bir: Sayıya indirger. “X çocuk hayatını kaybetti.”
İki: Uzaklaştırır. “Bölgede çatışmalar sürüyor.”
Üç: Normalleştirir. “Maalesef…”
Penguen içinse tam tersi yapılır:
Yakın çekim.
Yavaşlatılmış görüntü.
Uzman yorumu.
Duygusal müzik.
Çünkü penguen, izleyiciyi kaçırmaz.
Çocuk ölümü kaçırır.
Sosyal medyada durum daha da ikiyüzlü. Profil fotoğrafına Filistin bayrağı koyup, altına penguen videosu paylaşan bir kalabalık var. Vicdan sembolik, içerik eğlencelik. Dertlenmek story’de, hayat reels’ta yaşanıyor.
Bir çocuk öldüğünde sessiz kalanlar, bir penguen için “çok şey anlatıyor” yazabiliyor. Çünkü çocuk gerçek, penguen metafor. Gerçek sorumluluk ister, metafor like.
Medya, “duyarlıyız” der.
Sosyal medya, “farkındayız” yazar.
Ama ikisi de aynı noktada birleşir:
Gündemi rahatsız etmeyecek kadar vicdan.
O yüzden Gazze ve Rojava’nın çocukları ana akımda yer bulamaz. Çünkü onların görüntüsü, bu düzeni açık eder. Kim sustu, kim işine baktı, kim reytingi seçti… Hepsi görünür olur.
Penguen sürüden ayrılınca hikâye yazılır.
Çocuk hayattan ayrılınca yorumlar kapatılır.
Ve biz buna “editoryal tercih” deriz.
“Algoritma böyle.”
“Gündem çok yoğun.”
Hayır.
Bu bir tercihtir.
Ve bu tercih, kimin acısının konuşulmaya değer olduğuna karar verir.
Bugün bir penguen, milyonlara ulaşabiliyorsa,
Ama bir çocuğun ölümü birkaç saniyede geçiştiriliyorsa,
Burada sorun ne penguendedir ne de çocukta.
Sorun, vicdanını reytinge, algoritmaya ve tıklanmaya teslim etmiş bir medya düzenidir.
Ve o düzen, en çok çocukları görünmez kılar.
Çünkü çocuklar paylaşılmaz.
Çocuklar sorumluluk ister.
Penguen ise sadece izlenir.
- Fuat Sönmez
